Judith Butler, Uwikłani w płeć. Feminizm i polityka tożsamości, przeł. Karolina Krasuska, wstęp Olga Tokarczuk, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2008, ss. 270

butler_okladka

Od wielu lat śledzę pojawianie się mniej lub bardziej znaczących tekstów przeciwstawiających się myśli heteronormatywnej w języku polskim. W latach 90. XX wieku było ich naprawdę niewiele. Dlatego sięgano chętnie do tekstów w obcych językach, przywożono książki ze stypendiów zagranicznych, lub korzystając z innych pozauniwersyteckich źródeł. Wiele z tych tekstów nigdy nie zaistniało w szerszej debacie naukowej czy społecznej. Wydaje się, że pierwsza dekada nowego stulecia owocuje obecnością większej ilości nowych publikacji skoncentrowanych na „gender” i „queer”, choć wciąż są one na marginesie humanistycznej refleksji naukowej w Polsce. Dlatego też z wielką radością i zainteresowaniem przyjąłem pojawienie się polskiego tłumaczenia książki Judith Butler zatytułowanej: „Gender Trouble. Feminism and The Subversion of Identity” (Routledge 1990). Publikacja ta funkcjonuje od dawna w obiegu czytelniczym i zdążyła zaznaczyć swoje istnienie w debatach. Szczególnie polecam klarowne przedstawienie myśli J. Butler przez Jacka Kochanowskiego w jego pracy zatytułowanej: „Fantazmat zróżnicowany. Socjologiczne studium przemian tożsamości gejów” (Kraków 2004, s. 129 ? 139). Być może nie trzeba jej przybliżać dość już szerokiej grupie naukowców, czy publicystów, choć zapewne istnieje też duże grono potencjalnych jej odbiorców, którym należałoby tę książkę polecić. Dlatego podejmuję się omówienia polskiej wersji zatytułowanej: ?Uwikłani w płeć. Feminizm i polityka tożsamości? (Warszawa 2008), wydanej po osiemnastu latach od pojawienia się oryginału na amerykańskim rynku wydawniczym.
Komentowaniem tej pozycji zajmowało się wiele znaczących osób, a wśród nich autorytety tej miary co Maria Janion. (Fragment jej wypowiedzi polecającej umieszczony został na okładce.) Polskie tłumaczenie jest opatrzone szeregiem tekstów towarzyszących, nie tylko wprowadzeniem, czy też przedmową Autorki z roku 1999, ale także wstępem Olgi Tokarczuk (s. 5 ? 10). Wydanie tej książki w języku pol

kolorki

skim wieńczy pewien czas recepcji myśli feministycznej, jaką proponuje J. Butler. W każdym razie książka pt.: ?Uwikłani w płeć? jest tekstem znanym, a nie nowym. Świadczy o tym posłowie tłumaczki, Karoliny Krasuskiej, zamieszone na końcu książki (s. 264 ? 269) wraz z doniesieniami na temat spotkań Butlerowskich w Polsce. Książka J. Butler już na tyle jest w obiegu, że czas ją czytać ze spokojem, nie jako nowinkę, ale jako konsekwentną i rzeczową teorię subwersji podmiotu. Subwersja to wiodący termin nowomowy poststrukturalnej, która oznacza nic innego jak obalenie. Termin ten pojawia się w angielskim tytule.