W poprzednim artykule autorka przedstawiła kilka ciekawych informacji o teorii queer. Czas na kontynuację: dlaczego butch i femme nie zaburzają szczęścia wszystkich kobiet, w czym homoseksualizm jest podobny do kazirodztwa i o co w końcu chodzi z tym queer?

Nasza kultura (tak jak zresztą chyba każda) wykształciła w swoim obrębie system zakazów i nakazów, rzeczy uznawanych powszechnie za dobre i złe, poprawne i niepoprawne, normalne i nienormalne, społecznie akceptowalne i nieakceptowalne. Należy zdać sobie sprawę z tego, że nie jest to system absolutny, a tylko wypadkowa wielu wydarzeń i myśli. Równie dobrze system mógłby być odwrotny lub my moglibyśmy urodzić się w innej kulturze, gdzie zupełnie inaczej wyglądałaby hierarchia wartości. Świetnie obrazuje to niezwykle kłopotliwy dla wszystkich antropologów i badaczy kultury, problem kazirodztwa, które w naszej kulturze jest jednym z najsilniejszych tabu, zaś w innych (zwłaszcza w społeczeństwach pierwotnych), istnieje na porządku dziennym.

W ogóle zagadnienia dotyczące seksualności otoczone są w kulturze europejskiej silnym tabu i dużą dozą hipokryzji. Co ciekawe, większość norm dotyczących seksu pojawiła się dopiero w XIX wieku, tak jak np. określenie ?homoseksualizm?, które wcześniej w ogóle nie istniało. To, w jaki sposób i z kim uprawiamy seks, czyli, w jaki sposób realizujemy swoją seksualność, jest jednym z ważniejszych kryteriów oceny naszej osoby. Na to nakładają się kolejne warstwy uprzedzeń, tabu i fobii, czyniąc z seksualności jeden z najbardziej zakłamanych obszarów naszej kultury. Teoria queer chce przezwyciężyć to tabu, ?odkłamać? nasz system oceniania.

Wracając do kwestii systemu z góry klasyfikującego zachowania jako moralne/niemoralne: większość ludzi nie zastanawia się nad źródłem swojego światopoglądu, nie interesuje ich, czemu akurat daną rzecz uważają za normalną, chociaż przecież równie dobrze mogliby myśleć odwrotnie. Jednym z ważniejszych celów teorii queer jest uświadomienie relatywności tego, co jest nam wmawiane; uruchomienie części mózgu odpowiedzialnej u człowieka za krytycyzm, zmuszenie go do przewartościowania swoich wartości, zastanowienia się ile mnie jest we mnie, na ile jestem produktem uwarunkowań kulturowych, a na ile własnych sądów.

Nie chodzi o to, żeby dostosowywać się do zachowań uznawanych przez nas za ?niewłaściwe?, skądże. Wolno nam klasyfikować zachowania, ale należy czynić to według własnych przemyśleń i raczej na zasadzie ?tak (nie) mógłbym/mogłabym się zachowywać? niż ?to jest właściwe/niewłaściwe?. Jeśli chodzi o rozróżnianie praktyk, które faktycznie powinny być dozwolone lub zabronione, jedynym słusznym kryterium wydaje się być podstawowe założenie liberalizmu: wolność jednostki jest ograniczana jedynie przez wolność drugiej jednostki (Drugiego, Innego). Poza tym w ramach teorii queer i jej sprzeciwu przeciw heteronormatywności społeczeństwa wypadałoby dodać jeszcze jedną zasadę: nie wolno narzucać innym swojego modelu szczęścia.

Dobrym przykładem jest tutaj spotykana wśród lesbijek relacja butch/femme, krytykowana ostro przez feministki, jako powielająca patriarchalny model rodziny, z którym przecież ?wszystkie kobiety? powinny walczyć dla ?wspólnego dobra?. Kontrowersyjne w tej ocenie jest wszystko; po pierwsze wcale nie jest powiedziane, że butch musi pełnić w związku rolę dominującą, tak jak zresztą nie w każdej rodzinie mężczyzna pełni rolę przywódcy. Po drugie, moim zdaniem ważniejsze, nie istnieje taki podmiot, jak ?wszystkie kobiety?; dyskusje na temat tego, czym/kim tak naprawdę jest ?kobieta? toczą się wśród feministek odkąd wykazane zostało, że za tą nazwą kryje się przede wszystkim biała, heteroseksualna kobieta z klasy średniej. Po trzecie, pozostaje jeszcze kwestia ?wspólnego dobra?: Czy istnieje coś takiego jak uniwersalna idea szczęścia? Czy można swój schemat szczęścia traktować jako powszechnie obowiązujący? Czy wolno dyskryminować kogoś z powodu odmiennego od naszego systemu wartości?

Powoli docieramy do sedna sprawy. Człowiek wykazuje silną tendencję do kategoryzowania i podporządkowywania otaczającego go świata swoim małym, subiektywnym kategoriom, ponieważ daje mu to poczucie bezpieczeństwa i stabilizacji; jest to najzupełniej zrozumiałe. W ciągu ostatnich stu lat nastąpił ogromny postęp w rozumieniu mechanizmów rządzących psychiką ludzką, a tym samym również w rozumienia człowieka samego przez siebie. Wiemy już mniej więcej, jaki popędy nami kierują, jaki wpływ ma na nasz rozwój dzieciństwo czy nawet stężenie hormonów w organizmie matki. Im więcej wiemy o świecie, tym bardziej różnorodny i fascynujący okazuje się on być. Czy nie czas, zatem zacząć akceptować tę inność i różnorodność? Zaprosić ją do środka, aby rozświetliła nasz schematyczny światopogląd?

Jesteśmy wytworem natury, to, kim jesteśmy, jest w dużej mierze uwarunkowane przez ?czynniki nieożywione?, każde z nas jest wynikiem jakiejś specyficznej, jednorazowej kombinacji genetycznej. A przecież wszystko, co pojedyncze powinno być otaczane czcią nie jako ?odmieniec? (queer), lecz jako niepowtarzalna jednostka, która również ma prawo do samodzielnego poszukiwania swojego własnego miejsca w społeczeństwie, bez bycia narażonym na krzywdzące oceny i wtłaczanie w archaiczne schematy.

Chociaż teoria queer skupia się przede wszystkim na zagadnieniach związanych z seksualnością i nienormatywnymi zachowaniami, wydaje mi się, że zasługuje ona na uwagę właśnie ze względu na swoje głębsze przesłanie, które starałam się tutaj ukazać. Przy okazji warto zwrócić uwagę, iż nie jest ona wynikiem przemyśleń jakiejś uprzywilejowanej grupy, ani też owocem dyskusji akademickich. Koncepcja queer narodziła się wśród jednostek wykluczonych nawet przez nurty zajmujące się grupami wykluczonymi i jako głos ?z wnętrza? jest jeszcze cenniejsza. Nie nawołuje ona do wielkich rewolucji, jej celem jest jedynie to, aby równi stali się naprawdę równi.

Założenie brzmi utopijnie, jednak w obliczu kryzysu wartości, z jakim mamy do czynienia w XXI wieku, być może to właśnie propozycja ciał odrzuconych, może wnieść coś cennego do dyskusji.

___________________________________________________

BIBLIOGRAFIA

1) Mizielińska J., Płeć/ciało/seksualność, Kraków 2006

2) Oxford Wordpower Dictionairy, Oxford 1997

3) Stanisławski Jan, Wielki słownik angielsko-polski, red. Wiktor Jassem, Warszawa 1982

4) http://www.theory.org.uk/ctr-que7.htm

5) http://en.wikipedia.org/wiki/Queer_theory

6) http://en.wikipedia.org/wiki/Judith_Butler

7) http://www.nic-tak-samo.uni.wroc.pl/teksty/jarymowicz.html

http://www.colorado.edu/English/courses/ENGL2012Klages/queertheory.html

9) http://www.lib.latrobe.edu.au/AHR/archive/Issue-Dec-1996/jagose.html

Nei