Część druga dokumentu wydanego przez Thomasa Hammarberga, Komisarza Praw Człowieka Rady Europy

Międzynarodowe Prawa Człowieka

W zasadzie instrumenty międzynarodowych praw człowieka chronią każdego i nie dyskryminują nikogo. Chociaż tożsamość płciowa (podobnie do orientacji seksualnej) najczęściej nie bywa dosłownie wyrażana w traktatach dotyczących praw człowieka jako przyczyna dyskryminacji, dzięki otwartym zakończeniom artykułów traktaty te można stosować w stosunku do wszystkich osób. Jeśli zaś chodzi o Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych ONZ, Komitet ds. Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych potwierdził, że „tożsamość płciowa znajduje się wśród wymienianych przyczyn dyskryminacji; osoby transpłciowe, transseksualne bądź interseksualne często stają się ofiarami poważnego łamania praw człowieka na przykład molestowania w szkole lub miejscu pracy”. Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) odwoływał się do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w sprawie znaczących wyroków i uznawał, że państwa członkowskie powinny umożliwić osobom transpłciowym przejście zabiegów chirurgicznych prowadzących do pełnej korekty płci oraz zapewnić refundację tych zabiegów jako „medycznie koniecznych”. Trybunał orzekł również, że zmiana płci powinna być odzwierciedlona w dokumentach tożsamości.

Inne dokumenty, na przykład Dyrektywy UE, które wprowadzają zasadę równego traktowania mężczyzn i kobiet w dostępie do dóbr i usług oraz ich dostarczania, posiadają zamknięty katalog przyczyn dyskryminacji i nie wymieniają wśród nich tożsamości płciowej. Jednakże Europejski Trybunał Sprawiedliwości (ETS) w historycznej sprawie P. przeciwko S. i Radzie Hrabstwa Kornwalii wyraźnie zadecydował, że „dyskryminację powstająca (…) z powodu korekty płci danej osoby” uznaje się za dyskryminację ze względu na płeć. Decyzję potwierdzono i udostępniono w późniejszym prawie precedensowym Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.

Jak pokazuje odpowiednie słownictwo wyroku ETS, pojęcie „dyskryminacji ze względu na płeć” jest ograniczone jedynie do osób transpłciowych „zamierzających przejść korektę płci, właśnie ją przechodzących, bądź będących już po niej”. Płeć tych osób powinna być uznana prawnie przez państwa członkowskie w myśl wyroku Europejskiego Trybunały Praw Człowieka. „Dyskryminacja ze względu na płeć” nie dotyczy nieoperacyjnych osób transpłciowych. Takie osoby mogą nie przechodzić korekty płci z własnego wyboru, ze względu na stan zdrowia, bądź z powodu braku dostępu do leczenia, co bardzo często ma miejsce w wielu krajach członkowskich Rady Europy.

Ten problem pojawia się w ostatnim raporcie Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA): „nie ma powodu by nie rozszerzyć ochronę przed dyskryminacją poza ten krąg i uwzględniać ją przy crossdresserach i transwestytach, którzy na stałe żyją w płci ‘przeciwnej’ do tej zapisanej w akcie urodzenia bez żadne interwencji medycznej oraz tych, którzy po prostu chcą przedstawiać inaczej swój wizerunek płciowy”. Zwalczanie tych ograniczeń i uwzględnianie wszystkich osób transpłciowych jest szansą uwzględnienia „tożsamości płciowej” jako jednej z przyczyn dyskryminacji w przyszłych Dyrektywach UE dzięki rewizji w 2010 roku Dyrektyw UE o równouprawnieniu.

W sprawie uznania tożsamości płciowej jako jednej z uniwersalnie chronionych przyczyn dyskryminacji wypowiedział się również Wysoki Komisarz NZ ds. Praw Człowieka: „Ani żadne prawa państwowe, ani upowszechnione zwyczaje nie mogą usprawiedliwiać znieważania, napaści, tortur ani zabójstw dokonywanych na lesbijkach, gejach, biseksualistach lub osobach transpłciowych z powodu tego, kim są, bądź za kogo bywają uważani. Z powodu stygmatyzacji wszelkich kwestii związanych z orientacją seksualną i tożsamością płciową przemoc skierowana przeciwko osobom LGBT najczęściej bywa niezgłaszana, nieudokumentowana i w konsekwencji niekarana. Ta sytuacja bardzo rzadko prowokuje do dyskusji albo wywołuje oburzenie. Ta haniebna zmowa milczenia jest całkowitym odejściem od podstawowych zasad uniwersalności praw”.

Specjalne Procedury ONZ i organy traktatowe także zaaprobowały takie podejście. Specjalny sprawozdawca ONZ ds. pozaprawnych, doraźnych i arbitralnych egzekucji naświetlił kilka przypadków zabójstw dokonanych na osobach transpłciowych, a specjalny sprawozdawca ds. tortur zanotował poważné przypadki znieważania osób transpłciowych w raportach wielu krajów. Komitet ONZ przeciwko torturom szczegółowo wypowiedział się w kwestii znieważania aktywistów transpłciowych. Ponadto Wysoki Komisarz NZ ds. uchodźców wypowiedział się w kwestii problemów, jakie osoby transpłciowe napotykają, gdy występują o azyl albo status uchodźcy. Problemy występują np. gdy władza żąda od osoby transpłciowej wyrobienia dokumentów tożsamości, a jej wygląd nie współgra z płcią zawartą w dokumentach.

Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy przyjęło w 1989 roku „Rekomendacja o sytuacji transseksualistów”. Zgromadzenie Komitetu Spraw Prawnych i Praw Człowieka jest w trakcie przygotowywania raportu, który między innymi opisze problem dyskryminacji ze względu na tożsamość płciową. Komitet Ministrów Rady Europy wielokrotnie przypominał (w odpowiedzi na pytania członków Zgromadzenia Parlamentarnego), że możliwość cieszenia się pełnią praw człowieka to podstawa bez względu na jakiekolwiek czynniki, w tym także na tożsamość płciową. Ponadto 2 lipca 2008 roku Komitet Ministrów zdecydował zintesyfikować działania mające na celu walkę z dyskryminacją ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową. W tym celu powołano międzynarodową Grupę Eskpertów, której zadaniem zadaniem jest przygotować Rekomendację dla 47 państw członkowskich Rady Europy. W 1989 roku Parlament Europejski wydał Rezolucję o niedyskryminacji transseksualistów. Rezolucja wzywa państwa członkowskie UE do podjęcia odpowiednich kroków w celu ochrony osób transseksualny oraz do ustanowienia praw z tym związanych. W nieco bardziej ogólnych Rezolucjach z lat 2006 i 2007 także Parlament Europejski zwrócił uwagę na sytuację osób transpłciowych.

dmuchawce

W wyniku międzynarodowego wysiłku na wielką skali w celu promocji międzynarodowych standardów dotyczących orientacji seksualnej i tożsamości płciowej grupa wybitnych ekspertów ds. międzynarodowego prawa praw człowieka opublikowała w 2007 roku „Zasady Yogyakarty. Zasady stosowania międzynarodowego prawa praw człowieka w stosunku do orientacji seksualnej oraz tożsamości płciowej”. Zasady bywają cytowane przez urzędników ONZ, chociaż nie zostały adaptowane jako międzynarodowe standardy. Państwowe sądy i wiele rządów uznało je za wskazówki przydatne podczas ustalania zasad postępowania w tym zakresie. Komisarz ds. Praw Człowieka przedstawił „Zasady Yogyakarty” i uważa je za istotne narzędzie pomocne przy wskazywaniu obowiązków państwa do respektowania, ochrony i wypełniania praw człowieka wszystkich osób bez względu na ich tożsamość płciową.

Istotne znaczenie ma trzecia zasada: „Każdy ma prawo, by wszędzie uznawano jego podmiotowość prawną. Osoby o różnej orientacji seksualnej i tożsamości płciowej powinny mieć zdolność prawną we wszystkich aspektach prawa. Samodzielnie zdefiniowane orientacja seksualna i tożsamość płciowa każdej osoby jest integralną częścią ich osobowości i jednym z bardziej podstawowych aspektów samookreślenia się, godności i wolności. Nikt nie może być zmuszany do poddania się zabiegom medycznym, włączając w to chirurgiczną korektę płci, sterylizację czy terapię hormonalną, jako wymogowi uznania przez prawo ich tożsamości płciowej. Żaden ze statusów takich jak małżeństwo czy rodzicielstwo, nie może być wykorzystywany do uniemożliwienia uznania przez prawo tożsamości płciowej danej osoby. Nikt nie może być poddany presji, by ukryć, stłumić lub odrzucić swoją orientację seksualną lub tożsamość płciową”.